)
Legionellapreventie staat bij veel gebouweigenaren op de agenda zodra het moet: bij een controle, een verbouwing of een afwijkende meting. Begrijpelijk, maar niet ideaal. In de praktijk zit de winst juist in structureel beheer en slimme inrichting van installaties.
“Veel organisaties hebben de basis wel op orde, maar missen het overzicht,” zegt Marco Jansink, Technical Lead Watertechniek bij Unica. “En juist dat overzicht bepaalt of je echt grip hebt op legionellarisico’s.” Een risicoanalyse, beheersplan en de uitvoering ervan bestaan naast elkaar, terwijl juist de onderlinge samenhang bepaalt of je echt grip hebt op je installatie.
In het creëren van overzicht en structuur ligt volgens Jansink voor veel organisaties de grootste winst. “Door het beheer slimmer in te richten met automatisering en digitale ondersteuning, maken we legionellabeheer niet alleen overzichtelijker, maar ook beter uitvoerbaar.”
Legionella is een bacterie die van nature voorkomt in water. In leidingwaterinstallaties kan deze zich vermenigvuldigen, vooral bij stilstaand water en temperaturen tussen de 25 en 60°C. De bacterie vormt pas een risico wanneer kleine waterdruppels (aerosolen) worden ingeademd, bijvoorbeeld tijdens het douchen of bij verneveling in installaties.
In het Drinkwaterbesluit is bepaald dat legionellapreventie in Nederland verplicht is voor ‘prioritaire instellingen’. Dat zijn locaties met een verhoogd risico op legionellabesmetting, waar kwetsbare personen verblijven of waar water wordt verneveld. Denk bijvoorbeeld aan ziekenhuizen, zorginstellingen, hotels, campings, zwembaden en sauna’s. Organisaties die zijn gedefinieerd als prioritair, zijn verplicht om:
een risicoanalyse uit te voeren
een beheersplan op te stellen
aantoonbaar maatregelen te nemen
De basis van goed legionellabeheer is de risicoanalyse. Hierbij wordt de volledige drinkwaterinstallatie in kaart gebracht: van watermeter tot laatste tappunt. “We beginnen bij de bron en volgen het systeem door het hele gebouw,” legt Jansink uit. “Alle leidingen, tappunten, boilers en circulatiesystemen worden meegenomen. Pas dan weet je waar de risico’s zitten.”
Tijdens de analyse wordt onder andere gekeken naar:
alle warm- en koudwatertappunten
temperatuurgedrag in het systeem
stilstaande delen in de installatie
technische opbouw en knelpunten
De omvang van het gebouw bepaalt de complexiteit van een risiconanalyse en daarmee ook de doorlooptijd en kosten. Voor een kleinere locatie kan een analyse vaak binnen enkele dagen worden uitgevoerd. Bij grotere gebouwen, zoals ziekenhuizen, gaat het om duizenden tappunten en een uitgebreid leidingnetwerk en neemt dit dus meer tijd in beslag.
Jansink: “Factoren zoals leidingen in kruipruimtes of weggewerkte leidingen in schachten en wanden hebben invloed op de benodigde tijd en daarmee op de kosten. Daarom wordt altijd eerst een locatiebezoek ingepland, zodat we een zo eerlijk en nauwkeurig mogelijke prijsopgave kan worden gemaakt.” Om de kwaliteit te waarborgen, mogen alleen BRL 6010-gecertificeerde partijen, zoals Unica, deze risicoanalyse uitvoeren.
Op basis van de risicoanalyse wordt een beheersplan opgesteld. Hierin staan de maatregelen die nodig zijn om risico’s te beheersen. Voorbeelden daarvan zijn het wekelijks spoelen van weinig gebruikte tappunten, het meten van watertemperaturen of het controleren van keerkleppen.
Een beheersplan biedt daarbij niet alleen ondersteuning om te voldoen aan wet- en regelgeving, maar helpt ook om gezondheidsrisico’s voor gebruikers van het gebouw te beperken. Daarnaast geeft het eigenaren en beheerders grip op de installatie, inzicht in onderhoudsbehoeften en duidelijkheid over verantwoordelijkheden. Door structureel beheer kunnen storingen, onnodige kosten en onverwachte risico’s bovendien tijdig worden voorkomen.
Legionellapreventie vraagt om structureel beheer van de drinkwaterinstallatie, zoals het bewaken van temperaturen, het voorkomen van stilstand en het regelmatig controleren van tappunten. In de praktijk is dit vaak arbeidsintensief. Handmatig spoelen, temperaturen meten en registraties bijhouden schiet er daardoor regelmatig bij in.
Daarom verschuift legionellabeheer steeds meer richting automatisering. “We zien dat veel opdrachtgevers het beheer graag zelf willen doen,” zegt Jansink. “Dat betekent dat we het werkbaar moeten maken.” Door slimme monitoring en automatische registraties wordt het beheer overzichtelijker, minder foutgevoelig en kost het minder tijd in de dagelijkse praktijk.
Automatisering gebeurt bijvoorbeeld met:
apps waarin spoelpunten en controles staan
automatische spoelsystemen
digitale registratie van uitgevoerde acties
realtime inzicht in installatiestatus
Een positieve legionellameting klinkt direct alarmerend, maar is in de praktijk goed te beheersen. In het geval van besmetting gelden duidelijke regels. Boven de 100 kolonievormende eenheden (kve) per liter moet de gebouweigenaar actie ondernemen. Bij waarden boven de 1000 kve per liter geldt een meldplicht bij het Instituut van Leefomgeving en Transport (ILT).
“Het kan altijd voorkomen,” zegt Jansink. “Dan is het belangrijk dat je gericht kijkt naar de oorzaak. Is er stilstand? Kloppen de temperaturen niet? Of zit het in een specifiek deel van de installatie?” Volgens hem zit de kracht in maatwerk. “Geen gebouw is hetzelfde. Dus de oplossing ook niet.”
Snel en makkelijk zelf controleren of er sprake is van legionella? Bij Unica kun je via deze website binnen één minuut een watermonster aanvragen.
Veel risico’s ontstaan niet in het dagelijks beheer, maar bij aanpassingen aan de installatie in het geval van een verbouwing of renovatie, aldus Jansink. “Bijvoorbeeld wanneer een oude boiler wordt vervangen door een warmtepomp. “Leidingen blijven liggen terwijl het gebruik verandert. Dan klopt de doorstroming niet meer en krijg je stilstand. In combinatie met temperatuur is dat precies wat je niet wilt.”
Ook het hergebruiken van bestaande leidingen zonder aanpassing van diameters komt veel voor. Minder gebruik betekent lagere stroomsnelheid – en daarmee meer kans op aangroei in leidingen. “Je kunt het vergelijken met een aquarium,” zegt Jansink. “Als het water niet goed stroomt, krijg je aanslag. Dat gebeurt in leidingen net zo goed.”
Unica ziet legionellapreventie niet als losse verplichting, maar als onderdeel van goed ontworpen en beheerde installaties. Jansink: “We zijn een one-stop-shop en ondersteunen over de volle breedte. Wij maken niet alleen een risicoanalyse, maar voeren het beheersplan ook uit.”
Legionellapreventie hoeft geen complex of tijdrovend proces te zijn. Mits het goed is ingericht. Volgens Jansink zit de sleutel in drie dingen: inzicht in je installatie, slimme inrichting van beheer en waar mogelijk: automatiseren. “Voorkomen is altijd beter dan genezen,” zegt hij. “Als je het goed organiseert, heb je er nauwelijks omkijken naar - en weet je zeker dat het klopt.”
Twijfel je of jouw situatie voldoet aan de wettelijke eisen? Met onze checklist Veilig Drinkwater krijg je snel inzicht.
Vul de checklist veilig drinkwater in)
)
)